میراث
مورخ رقصهای رسمی ایرانی
نیما کیان، به عنوان مورخ برجسته رقص نهادی ایران، تحقیقات پیشگامانهای انجام داده است که یک روایت فرهنگی محو شده را بازسازی میکند و پایههای علمی برای درک سنتهای باله و رقص صحنهای در ایران را بنا مینهد.
کشف دوباره رقصهای رسمی ایرانی
تاریخنگاری رقص ایرانی، اگرچه در سنتهای شفاهی و شیوههای تجسمیافتهاش پویاست، اما تا حد زیادی – بهویژه در ادبیات دانشگاهی – مستند نشده است. تعدادی از محققان در مطالعه رقص ایرانی به طور کلی، بهویژه در حوزههای رقصهای فولکلور، آیینی و مردمی، مشارکت داشتهاند. از جمله برجستهترین چهرههای دوران پس از انقلاب، دکتر آنتونی شی است که مجموعه گسترده آثار علمی او، اشکال رقص در سراسر خاورمیانه را با تمرکز قابل توجه بر رقص ایرانی بررسی کرده است. آیدا مفتاحی نیز در سیاستهای فرهنگی رقص و اجرا در ایران مدرن مشارکت داشته است، در حالی که دیگران مانند آزاده شمس و محسن محمدی تجسم جنسیتی و زیباییشناسی فرهنگی را بررسی کردهاند. با وجود این تلاشها، بیشتر تحقیقات پس از انقلاب بر اشکال غیرنهادی رقص متمرکز شده است و تاریخ رقص دانشگاهی و حرفهای تحت حمایت دولت – بهویژه باله – تقریباً بهطور کامل نادیده گرفته شده است.
میراث دانشگاهی: مستندسازی تاریخ باله ایران
در این زمینه، کار نیما کیان نشاندهندهی یک پیشرفت پیشگامانه است. پس از دههها سکوت پیرامون موضوع باله در ایران، کیان به عنوان اولین محقق پس از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹، به بررسی و مستندسازی تاریخ فراموششدهی رقص نهادی (رقص نهادی) پرداخت. این فصلی نانوشته در تاریخنگاری ایران بود. باله، به عنوان یک شکل رقص تحت حمایت دولت و با ساختار آکادمیک، تنها چند دهه قبل از انقلاب در ایران تأسیس شده بود و هیچ تحقیق سیستماتیکی در مورد توسعهی آن انجام نشده بود. تنها نشریهای که در دوران پهلوی باله را به عنوان یک شکل هنری نهادینهشدهی دولتی به رسمیت شناخت، توسط وزارت فرهنگ و هنر به مناسبت پنجاهمین سالگرد فعالیتهای هنری تحت سلطنت پهلوی منتشر شد. پس از سقوط سلطنت، گروه باله ملی ایران منحل و عملاً از حافظهی عمومی پاک شد. در نتیجه، جایگاه باله در تاریخ فرهنگی ایران چه در داخل و چه در خارج از کشور نادیده گرفته شد.
برای احیای گذشته، باید تاریخ پنهان رقص ایرانی را آشکار کنیم. نیما کیان
پژوهش و انتشارات: نیما کیان و داستان رقص نهادی در ایران
کیان اولین کسی بود که به این خلأ تاریخی پرداخت. مقاله علمی او با عنوان «تاریخ باله در ایران» که در کتاب دانشگاهی «رقص در ایران – گذشته و حال» منتشر شده است، اولین و تنها مطالعه جامع در مورد باله ایرانی و رقصهای نهادی است. این کتاب که حاصل همکاری تحقیقاتی با دانشگاه گوته در کلن آلمان است، شامل مقاله پیشگامانه کیان است که به صورت روشمند و گاهشمار، شکلگیری، ظهور و فروپاشی باله را به عنوان یک هنر نهادی در ایران بازسازی میکند. او برای اولین بار اصطلاح «رقص نهادی» (رقص نهادی) را به عنوان یک مقوله متمایز در تاریخ فرهنگی ایران معرفی میکند و تحولات هنری، اداری و سیاسی را که امکان ایجاد گروه باله ملی ایران را فراهم کرد، ردیابی میکند و در عین حال چهرههای اصلی ایرانی و بینالمللی که تکامل آن را شکل دادند، شناسایی میکند.
همین دقت و بینش، مشارکتهای آکادمیک گستردهتر کیان را شکل میدهد. نگارش مقاله «رقص ایرانی و تاریخ فراموششدهاش» توسط او، نشاندهنده تعهد او به کشف و حفظ جنبههایی از میراث رقص ایرانی است که از بین رفته یا سرکوب شدهاند. کیان همچنین مقالات چندزبانهای را در پلتفرمهای شناختهشده بینالمللی مانند ICH Courier (پیک میراث فرهنگی ناملموس آسیا و اقیانوسیه) که توسط مرکز بینالمللی اطلاعات و شبکهسازی میراث فرهنگی ناملموس تحت نظارت یونسکو منتشر میشود، نوشته است. این مقالات، درک بینالمللی از میراث رقص ایرانی را گسترش داده و کیان را به عنوان یک مرجع اصلی در گفتمان دانشگاهی و فرهنگی پیرامون رقص ایرانی تثبیت کرده است.
در حال حاضر، نیما کیان در حال آمادهسازی یک نسخه دوزبانه بسیار گسترده و پالایششده از تاریخنگاری باله خود است که شامل مطالب آرشیوی جدید، تحلیلهای بهروز شده و یک مفهوم طراحی با کیفیت بالا است. این اثر که در شرف انتشار است، جایگاه او را به عنوان مورخ پیشگام رقص نهادی ایران در دوران پس از انقلاب بیش از پیش تثبیت خواهد کرد. کیان از طریق مستندسازی دقیق و چارچوب نظری خود، نه تنها فصلی گمشده از تاریخ فرهنگی ایران را احیا کرده است، بلکه ابزارها و اصطلاحاتی را نیز در اختیار محققان آینده قرار داده است تا به طور انتقادی و گسترده با آن برخورد کنند.
