میراث
رقص شخصیت ایرانی
نیما کیان با ادغام فرهنگ پویای ایران، سنتهای عامیانه و زیباییشناسی باستانی با تکنیکهای ناب باله، پیشگام ژانر رقص متمایزی شد که هویت ایرانی را منعکس میکند و در عین حال استانداردهای آکادمیک رقص کلاسیک و شخصیتپردازی را نیز حفظ میکند.
پیدایش رقص محلی نهادینهشده ایرانی: رابرت دو وارن و انجمن ملی فولکلور ایران
در اواسط قرن بیستم، ایران با هدف حفظ و ترویج گنجینههای غنی سنتهای قومی و محلی خود، یک رنسانس فرهنگی را آغاز کرد. وزارت فرهنگ و هنر ایران با درک نیاز به مستندسازی و به روی صحنه بردن رقصهای متنوع کشور، روبر دِ وارن را که در آن زمان به عنوان استاد باله و طراح رقص مهمان شرکت ملی باله ایران (INBC) خدمت میکرد، مأمور رهبری این ابتکار کرد.
در سال ۱۹۷۱، دی وارن انجمن ملی فولکلور ایران را با حمایت شهبانو فرح پهلوی تأسیس کرد. هدف این سازمان جمعآوری، مستندسازی و اجرای رقصهای محلی بیشمار گروههای قومی متنوع ایران بود. شاخه اجرایی این انجمن، که با نام رقصندگان محلی ایران شناخته میشد، در سطح بینالمللی تور برگزار کرد و ثروت فرهنگی این کشور را به نمایش گذاشت.
رویکرد دِ وارن دقیق و محترمانه بود؛ او تحقیقات میدانی گستردهای انجام داد و به مناطق دورافتاده سفر کرد تا رقصهای سنتی را در محیطهای اصیل خود مشاهده و ثبت کند. نکته مهم این است که او از تغییر عناصر اصلی این رقصها خودداری کرد. در عوض، آنها را برای نمایش صحنهای تطبیق داد و یکپارچگی آنها را تضمین کرد و در عین حال آنها را برای مخاطبان گستردهتری قابل دسترسی ساخت.
تعریف رقص شخصیت
رقص شخصیت، نمایشی سبکمند از رقصهای سنتی محلی یا ملی است که در چارچوب باله کلاسیک برای صحنه اقتباس شده است. این رقص شامل حرکات، ریتمها و لباسهای خاص برای انتقال جوهره یک فرهنگ یا منطقه خاص است. گروههای مشهوری مانند باله ایگور مویسیف، این ژانر را به نمایش گذاشتهاند و تکنیکهای دقیق باله را با سنتهای محلی اصیل ترکیب کردهاند تا اجراهای جذابی خلق کنند که هم با ویژگیهای فرهنگی خاص و هم با جذابیت جهانی طنینانداز میشوند.
رقص شخصیتها بخش جداییناپذیر بسیاری از بالههای کلاسیک، از جمله «دریاچه قو»، «ژیزل» و «زیبای خفته» است، جایی که با بازتاب محیط فرهنگی داستانها، روایت را تقویت میکنند.
نیما کیان و تکامل رقص شخصیتهای ایرانی
نیما کیان، بنیانگذار «بالههای ایرانی»، با تکیه بر پایههای گذاشته شده توسط دو وارن، پیشگام ادغام رقصهای محلی و قومی ایرانی در چارچوب باله کلاسیک بود و ژانر جدیدی را به وجود آورد: رقص شخصیتهای ایرانی. برخلاف دو وارن، که بر حفظ و ارائه رقصهای سنتی در اشکال اصلی خود تمرکز داشت، کیان در پی ادغام این رقصها با تکنیکهای باله کلاسیک بود و رقصهایی خلق کرد که هم نوآورانه بودند و هم ریشه عمیقی در روایتهای فرهنگی ایرانی داشتند.
این تلفیق، کاوشی پویا در هویت ایرانی را از طریق رقص امکانپذیر ساخت و اجراهایی را به مخاطبان ارائه داد که هم از نظر فنی پیچیده و هم از نظر فرهنگی طنینانداز بودند. آثار کیان نه تنها اشکال سنتی را حفظ کرد، بلکه آنها را از نو به تصویر کشید و ارتباط و سرزندگی آنها را در گفتمان هنری معاصر تضمین کرد.
رقص شخصیت جایی است که روح سنت با دقت باله تلاقی میکند. نیما کیان
از آثار قابل توجه کیان میتوان به «سیمای جان» که از رقصهای استان گیلان الهام گرفته شده و «بهاره!» که رقص فولکلوریک لرستان را با باله کلاسیک ادغام میکند، اشاره کرد. کیان از طریق این آثار و دیگر آثار، رقص شخصیتهای ایرانی را به عنوان یک شکل هنری متمایز و در حال تکامل تثبیت کرده است که منعکس کننده میراث فرهنگی غنی این ملت و جلوههای معاصر آن است.